Kiraya Verenin Vergi vb. ve Yan Giderlere Katlanma Borcu

I. Kiraya Verenin Kiralananla İlgili Sigorta, Vergi Ve Benzeri Yükümlülüklere Katlanma Borcu

Türk Borçlar Kanunu’nun 302’inci maddesine göre: “Kiralananla ilgili zorunlu sigorta, vergi ve benzeri yükümlülüklere, aksi kararlaştırılmamış veya kanunda öngörülmemiş ise, kiraya veren katlanır.” hükmüne yer verilmiştir. Düzenleme kira sözleşmeleri bakımından genel hükümlerde yer almaktadır.

Kuralın düzenleniş biçiminden emredici nitelikte olmadığı açıktır. Buna rağmen “konut ve çatılı işyeri kiraları” bakımından Türk Borçlar Kanunu’nun 346’ıncı maddesinde düzenlenen kiracı aleyhine düzenleme yasağının özel hüküm niteliğinde olduğunu unutmamak gerekir. Konut ve çatılı işyeri kiralarında TBK 302’nin kiracı aleyhine düzenlenmesi mümkün görünmemektedir.

Yan giderler ile kiraya verenin sorumlu olacağı ödemeleri ayırt etmek gerekir. TBK 302’de düzenlenen “kiralananla ilgili” olma şartı kiraya verene getirilen yükümlülüğün sınırını belirler. Kiraya verenin ödemekle yükümlü olduğu kiralananla ilgili yükümlülüklerin temel ve ortak özelliği kiralananın kullanımına veya kiralanıp kiralanmadığına bağımsız olmasıdır. Bu tür ödeme yükümlülükleri özellikle mülkiyet hakkından doğmalıdır. ¹ Örneğin otomobil kira sözleşmesinde zorunlu mali mesuliyet sigortasının priminden doğan ödeme kiraya verenin yükümlülüğündedir. Konut ve çatılı işyeri kira sözleşmelerinde Emlak Vergisi Kanunu’ndan kaynaklanan emlak vergisi veya zorunlu deprem sigortası başkaca örnekler olarak gösterilebilecektir.

Konut ve çatılı işyeri kiralarında kanunla getirilen önemli bir istisnayı da vurgulamakta fayda vardır. Çevre temizlik vergisi bakımından kanunda verginin mükellefi “binayı kullanan” olarak ifade edilmiştir. ² Düzenlemede yer alan “veya kanunda öngörülmemiş ise” kısmına getirilen istisnai örneklerden biridir.

Konuyla ilgili içtihatlara bakıldığında yukarıda belirtilen bilgiler ile paralel nitelikte kararların mevcut olduğu görülmektedir:

KDV

Bir uyuşmazlıkta katma değer vergisinin ödeme yükümlülüğü bakımından Yargıtay 3. Hukuk Dairesi çadır kiralama sözleşmesinde kira bedelinin net olup olmadığı hususunda bir açıklama olmaması ve KDV’nin kiracı tarafından ödenmesi yönünde açık bir şart olmadığı için kiraya vereni sorumlu tutmuştur. ³ Benzer yönde Yargıtay 6. Hukuk Dairesi kararı ⁴ Benzer yönde Yargıtay 8. Hukuk Dairesi kararı ⁵

Stopaj

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi bir kararında dükkan vasıflı işyeri kira sözleşmesinde stopaj ödemelerinin kiracı tarafından yapılacağına dair sözleşme şartı nedeniyle stopajdan kiracının sorumlu olması gerektiğine hükmetmiştir. ⁶

HGS – Otoyol Geçiş İhlali

İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 45. Hukuk Dairesi bir kararında otoyoldan ihlalli geçiş ödemeleri nedeniyle doğan borçlardan sözleşmede bu hususta özel düzenleme de olduğunu dikkate alınarak kiracının sorumlu olduğuna hükmetmiştir. ⁷

II. Kiraya Verenin Yan Giderlere Katlanma Borcu

Türk Borçlar Kanunu’nun 302’inci maddesi ile : “Kiraya veren, kiralananın kullanımıyla ilgili olmak üzere, kendisi veya üçüncü kişi tarafından yapılan yan giderlere katlanmakla yükümlüdür.” düzenlemesi getirilmiştir. Bu düzenleme de genel kira düzenlemesidir.

Yan gider kavramının tanımı kanunda doğrudan düzenlenmemiştir. Kiralananın olağan kullanımı için gerekli temizlik ve bakım giderleri haricinde kiralananın kullanımı ile ilgili giderleri yan gider olarak kabul etmek mümkündür. (TBK 317 bu tanımda dışarda tutulmuştur.)

Yan giderin kiralanan şeyin kullanımıyla bağlantılı ve ilgili olması ve kiralananın teslim ve bulundurmasını temin etmesi gereklidir.

TBK 302’inci maddesini konut ve çatılı işyeri kiraları bakımından TBK 341 ile de karşılaştırmak gerekir. Konut ve çatılı işyeri kiralarında “(1) Kiracı, konut ve çatılı işyeri kiralarında, sözleşmede aksi öngörülmemişse veya aksine yerel âdet yoksa, ısıtma, aydınlatma ve su gibi kullanma giderlerine katlanmakla yükümlüdür. (2) Giderlere katlanan taraf, bu giderleri ispat edici belgelerin birer örneğini, istem üzerine diğer tarafa vermek zorundadır.” düzenlemesi mevcuttur. TBK 302 genel kira sözleşmeleri için kiraya vereni sorumlu tutarken TBK 341 kiracıyı sorumlu tutmaktadır. Öyle ki kiracının yükümlülüğüne aykırı davranması TBK 315 uyarınca tahliye sorumluluğunu da doğurabilecektir. Detaylı bilgi için Aidat Ödemeyen Kiracının Tahliyesi yazımızı okuyabilirsiniz.

Avukat Memduh Remzi BAL

Kira Hukuku Yayınları

Kira Hukuku Avukatı

İletişim

Bizi Arayın : +90 212 909 86 34

Mail Gönderin : info@ballawfirm.com

whatsApp →

Dipnotlar

1. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi 2018/6066 Esas ve 2018/12636 Karar sayılı 11/12/2018 tarihli kararı : “…Türk Borçlar Kanunu’nun 302 ve 303. maddesinde bahsedilen zorunlu sigorta vergi ve benzeri yükümlülükler ve giderler eşyanın kiralanmasından ve kullanılmasından bağımsız kiralananın kendisinden kaynaklanan giderlerdir. Bu hususu düzenleyen Türk Borçlar Kanunu’nun 303 ve 341. maddelerindeki ifadelerden yan giderlerin kiralananın kullanımıyla doğrudan ilgili olması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Türk Borçlar Kanunu’nun 302. maddesinde sözü edilen kiralananla ilgili zorunlu sigorta, vergi ve benzeri yükümlülükler ise kiralananın kullanılmasından değil kiralananın kendisinden kaynaklanan asıl giderlerden olup Türk Borçlar Kanunu’nun 303 ve 315. maddelerinde bahsedilen yan giderlerden kabul edilemez. Bu gibi giderlere ilişkin yükümlülüklerin sözleşme ile kiracıya yükletilmesi onların kira bedelinin bir parçası olduğunun kabulünü gerektirmez. Kira bedelinden sayılmayan bu giderlerin ödenmemesi temerrüte esas alınamaz. Bu nedenle Türk Borçlar Kanunu’nun 315. maddesine dayanılarak tahliye istenemez. Ancak genel hükümlere göre alacak şeklinde kiracıdan tahsili istenebilir…” ↩︎
2. Belediye Gelirleri Kanunu’nun 4. Çevre temizlik vergisi başlıklı Mükerrer Madde 44’üncü maddesinin üçüncü fıkrası “Verginin mükellefi, binaları kullananlardır. Mükellefiyet binanın kullanımı ile başlar.” ↩︎
3. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi’nin 2018/4702 Esas ve 2019/7831 Karar sayılı 14/10/2019 tarihli kararı : “…Somut olayda; taraflar arasında 07/11/2013 tarihli sözleşmenin varlığı hususunda bir uyuşmazlık bulunmamaktadır. Sözleşme uyarınca çadır kiralama bedeli 12 ayrı kurulum için 111.450,00 TL olarak belirlenmiş olup, Katma Değer Vergisinin davalı kiracı tarafından ödeneceği kararlaştırılmadığı gibi kira bedelinin net olduğu da açıkça belirtilmemiştir. Bu durumda, taraflar arasında kararlaştırılan kira bedelinin, Katma Değer Vergisi dahil brüt kira bedeli olduğunun kabulü gerekmekte olup, davalı borçlunun Katma Değer Vergisi tutarından sorumlu olduğu kabul edilemez…” ↩︎
4. Yargıtay 6. Hukuk Dairesi’nin 2014/11086 Esas ve 2015/8671 Karar sayılı 19/10/2015 tarihli kararı : “…Türk Borçlar Kanunu 302. maddesinde kiralananla ilgili zorunlu sigorta, vergi ve benzeri yükümlülüklere, aksi kararlaştırılmamış veya kanunda öngörülmemiş ise, kiraya verenin katlanacağı düzenlenmiş olup 3065 Saylı Katma Değer Vergisi Kanunu 8/h maddesine göre Katma Değer Vergisinin mükellefi kiraya verendir. Kaldıki taraflar arasında akdedilen kira sözleşmesinde Katma Değer Vergisini davalı borçlu tarafından ödeneceği kararlaştırılmadığı gibi kira bedelinin net olduğu da açıkça belirtilmemiştir.” ↩︎
5. Yargıtay 8. Hukuk DAiresi 2017/4888 Esas ve 2018/10128 Karar sayılı 28/03/2018 tarihli kararı ↩︎
6. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi 2017/2696 Esas ve 2018/1996 Karar sayılı 05/03/2018 tarihli kararı : “…Taraflar arasında uyuşmazlık bulunmayan 06.09.2010 başlangıç tarihli bir yıl süreli kira sözleşmesinin özel şartlar üçüncü maddesinde stopajın kiracı tarafından ödeneceği kararlaştırılmış olmakla TBK ‘nun 302. maddesi gereği vergi ve benzeri yükümlülüklere katlanma borcu davalı kiracıya yüklenmiştir. Somut olayda; stopaj bedellerinden esasen davalı kiracının sorumlu olduğu ancak ödeme yapmadığı ve stopaj bedellerinin davacı kiraya veren tarafından ödendiği anlaşılmaktadır. Mahkemece stopaj bedelinden davalı kiracının sorumlu olduğu ancak ödemediği hususu dikkate alınarak davacının ödediği stopaj bedelinin hüküm altına alınması gerekirken yazılı şekilde eksik inceleme ile bu talep açısından davanın reddine karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozmayı gerektirmiştir…” ↩︎
7. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 45. Hukuk Dairesi 2025/410 Esas ve 2025/401 Karar sayılı 09/04/2025 tarihli kararı “…6098 Sayılı TBK’nın “Vergi ve benzeri yükümlülüklere katlanma borcu” başlığı altındaki 302. maddesi uyarınca, kiralananla ilgili zorunlu sigorta, vergi ve benzeri yükümlülüklere, aksi kararlaştırılmamış veya kanunda öngörülmemiş ise, kiraya veren katlanır. Maddede öngörülen yükümlülükler, kiralananın malik olmasının bir sonucudur. TBK’nın 302. maddesi emredici bir hüküm olmadığından, kiralayanın vergi yükümlüsü sıfatına etki etmemek üzere, sözleşmede vergi ve benzeri yükümlülüklerden kiracının sorumlu olacağı kararlaştırılabilir. Böylece kiralayan vergi yükümlüsü olarak, gerekli ödemeleri yaptıktan sonra sözleşme hükmüne dayanarak kiracıya başvurabilecektir. Bu cümleden olarak, davalı kiralayan ile ihbar olunan kiracı arasında akdedilen 12/03/2018 tarihli finansal kiralama sözleşmesinin 6.1 maddesinde de, her türlü giderler ile yasal olarak gerek kiracı ve gerekse kiralayan tarafından, hangi sebep suret ve gerekçe ile olursa olsun ödenmesi gereken her tür ve kategorideki mevcut veya sonradan çıkarılan her türlü vergi, harç, fon, masraf ve ücretlerin kiracıya ait olacağı, kiralayanın bunları talep ve tahsile, rücuen tahsile yetkili olduğu düzenlenmiştir. Böylece kiralayan/araç maliki söz konusu ödemeleri yaparak sözleşme hükümleri uyarınca kiracıya rücu etme imkanına sahip olabilmektedir…” ↩︎